Đại Việt thắng Nguyên Mông- bài 64

CHƯƠNG 04 (tt)

Trong nghệ thuật chiến tranh, một câu chuyện hay nhất phải giành cho trận Bạch Đằng. Hưng Đạo Vương đã áp dụng tất cả yếu tố vào trận này từ thiên thời, địa lợi đến nhân hòa rồi công tâm, công lương đến công đồn.

Một lần tôi gặp người bạn thân, trước 1975 dạy sử địa, anh ta hỏi tôi:

- Moa dạy sử nhưng toa nghiên cứu sử. Moa có câu này hỏi toa nhe.

Tôi đáp:

- Cậu cứ hỏi, để xem tôi biết hay không?

- Đời Ngô, Trần nói họ cắm cọc xuống sông Bạch Đằng để làm bẫy đánh Nam Hán, Nguyên Mông. Với trình độ kỹ thuật ngày ấy cưa chẳng có, dùi thì không làm sao họ có thể thi hành việc này? Nước sông chảy siết, nên việc này rất khó.

Tôi nói:

- Theo tôi nghĩ, Ngô Quyền hay Hưng Đạo Vương đã phải chọn thời điểm là lúc nước ròng nhất vào đầu tháng hay giữa tháng (15 âm lịch) để làm việc này. Vì lúc ấy lúc nước ròng cực điểm, mặt nước sẽ gần sát đáy sông nhất. Ở vị trí cực tiểu này, nước sẽ đứng, không chảy trong một thời gian, tùy theo vị trí trên mặt địa cầu (thường khoảng độ nửa giờ). Khi thả cọc lúc đầu, nhất định phải làm trong khoảng thời gan này. Còn việc chặt đốn thì dùng dìu, đóng thì sức người, vồ, chày.

Sau đó tôi cũng đã nói cách làm như thế nào để các cọc có thể chống nổi thuyền tàu địch quân.

Trong trận Bạch Đằng đánh Nguyên, nhiều bài viết đều do sự tưởng tượng mà ra. Một lần, tôi được xem bài viết của nhiều tác giả ở Hà Nội gồm : Phan Huy Lê, Bùi Đăng Dũng, Phan Đại Doãn, Phạm Thị Tâm, Trần Bá Chí về “Chiến Thắng Bạch Đằng”. Tôi cũng xin đưa ra một câu chuyện về trận đánh này. Đây cũng là do sự tưởng tượng nhưng cũng có thể là trận đánh thật sự. Trong lịch sử, ta không thấy nói về hỏa công, nhưng có thể Hưng đạo Vương đã áp dụng mà sử không ghi thôi.

Bây giờ ta dựng lại đoạn phim đánh trận Bạch Đằng.

Lúc Thóat Hoan đem đại binh vào Thăng Long thì thấy kinh thành trống trơn. Kể từ đầu năm Mậu Tý (1288), Thoát Hoan đã rút đại bản dinh về Vạn Kiếp.

Hưng Đạo Vương biết ngay ý của tướng chi huy đại quân đối phương.

Vạn Kiếp nằm gần những chỗ giao nhau của sông Đuống, sông Phả Lại, sông Kinh Thày và sông Thái Bình. sông Phả Lại là hợp lưu các con sông chảy từ bắc xuống nam: sông Cầu, sông Thương, Sông Lục Nam (nay là vùng Vạn Yên, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Vị trí này tương tự như thành Tương Dương bên Trung Quốc).

Trên con mắt nhìn về chiến thuật thì nơi này dễ tấn công thuỷ bộ, lại rất dễ rút về nam hay về bắc vì vậy nhà Trần cũng đã tập trung nơi đây rồi rút lui ra biển bằng sông Thái Bình và xuống vùng Thiên Tường năm 1285. Còn đối với quân Nguyên chúng cũng dễ rút ra biển về Quảng Châu và theo đường bộ về lại Quảng Tây- Trung Quốc theo sông hướng bắc nam.

Ngài đoán Thoát Hoan lo tiến tới thì ít mà rút lui thì nhiều. Có thể cái thắng đã nằm trong tay ngài.

Kể từ ngày 11 tháng giêng Mậu Tý, ngày đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ bị tướng Trần Khánh Dư đánh tan, rồi chiến dịch vườn không nhà trống tỏ ra hữu hiệu, Hưng đạo Vương biết chắc quân Nguyên sẽ phải rút. Với số quân khổng lồ, một đường đi của chúng sẽ là đường thủy. Rồi tin tình báo cho biết, quân Nguyên tại Vạn Kiếp đang tập trung tu bổ thuyền bè. Vậy chắc là một số thật đông sẽ theo đường này. Đường ấy là con sông nào?

Từ Vạn Kiếp chắc chắn chúng không ngược dòng sông Đuống đến Thăng Long, rồi sang sông Hồng hay sông Đáy mà ra biển để bị nhận chìm bởi quân Đại Việt. Một cách hay nhất là phải xuôi dòng để vào sông Kinh Thày rồi sang sông Thái Bình, sông Kinh Môn, hay sông Bạch Đằng mà về lại Quảng Đông. Còn con sông Đá Bạc chắc chúng không dùng vì thuyền chúng lớn quá so với con sông nhiều gành này.

Cuối tháng giêng, ngài ra lệnh tất cả các đội thôn binh, xã binh đâu ở đó, rồi cho hội họp chư tướng bàn định kế hoạch và phân chia trách nhiệm.

Một khó khăn cho Hưng Đạo Vương với chức Tiết Chế tổng chỉ huy tất cả lực lượng chống Nguyên Mông gồm cả hai vua: Thái Thượng Hoàng Trần Thái Tông, Thượng Hoàng Trần Nhân Tông. Ngoài ra, còn cả Thượng Tướng Thái Sư- Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải Với chức Thượng Tướng Thái Sư, Trần Quang Khải là Tể Tướng chỉ đứng dưới hai vua, cũng là một vấn đề rất tế nhị mà ngài phải đối phó. Nhưng tất cả đều hoan hỷ nghe lệnh.

Ngài cho biết ý của ngài về việc Thoát Hoan sẽ rút chạy, rồi chia chư tướng làm các việc sau:

Thứ nhất: Thượng Tướng Thái Sứ Trần Quang Khải điều khiển 15000 quân cấm vệ và bộ binh trấn giữ Thăng Long, điều khiển chính sự quốc gia (trong lịch sử ta không nói rõ việc Trần Quang Khải tham gia trận kháng Mông thứ 3). Đồng thời, ngài nhờ Thượng Tướng Thái Sứ phân chia một số ngự lâm quân bảo vệ hai vua.

Thứ hai: Ngài sai hai tướng Phạm Ngũ Lão và Nguyễn Chế Nghĩa đem ba vạn quân bộ binh và 200 kỵ binh lên phục kích binh Mông Cổ ở ải Nội Bàng, Chi Lăng, Khả Lợi, Vĩnh Bình, Lộc Châu và Khưu Cấp thuộc Lạng Sơn. Mục đích của Hưng Đạo Vương là dùng đạo quân này chặn đường rút lui đạo quân trên bộ của Thoát Hoan. Ngài dặn thêm tại các ải cứ để tiền quân đi qua, chỉ đánh úp phần đoạn hậu. Khi đạo đoạn hậu đã bị thiệt hại thì ta rút binh. Lúc chúng lại tiếp tục lên đường rút, thì đuổi theo để giúp đạo quân ải sắp tới.

Thứ ba: Ngài nhờ hai Vua chỉ huy đạo quân 10000 giáp sĩ thủy binh. Đạo này là đội thủy quân hỏa công gồm 80 bè mỗi bè có 5 mảng vị chi 400 mảng cả thẩy. Đạo này nằm rải rác trên sông Đuống đến và sông Kinh Thày. Hàng ngày chỉ hai hai ba người già cả trên bè. Số người này chiệm giữ nhiệm vụ chống bè ra xa hay vào gần bờ, khi nước lớn hay ròng, để tránh bè bị mắc cạn. Nếu bị mắc cạn, lúc cần thì trận thế trận kém hiệu quả. Khi cần, lúc tham chiến, thì mỗi mảng có tới 25 lính khỏe mạnh. Đây là một việc nhẹ và ít nguy hiểm cho hai vua, nhưng cũng đã thật sự góp công vào trận đánh lớn.

Thật ra hai vua đều biết với sự tham dự của hai ngài là một đòn tâm lý cho dân Việt. Đây chính là một phần của công tâm trong binh pháp. Một điểm thứ hai của việc này là làm cho sự chỉ huy của Hưng Đạo Vương thêm phần dễ dàng.

Hai bên sông Đuống, Kinh Thầy, Kinh Môn, Đá Bạc và cả ngay bên sông Bạch Đằng lẻ tẻ có những bè dài thông thường. Miền bắc Việt Nam người ta dùng bè tre, nứa, gỗ rất nhiều. Để tiện chuyên chở nhiều và ít nhân công, năm, bảy mảng thường nối sát với nhau thành một bè dài. Tre, nứa, luồng, giang và gỗ là các vật liệu đem từ thượng du về miền xuôi để bán. Đôi khi bè cũng dùng để chuyên chở các vật liệu khác. Nếu nơi nào có ao, hồ, kinh, rạch ăn thông sang kinh Thày hay Bạch Đằng và có khả năng chứa bè hay mảng thì đem bè, mảng dấu trong ấy. Một điểm khác là các là các bè này không nối với nhau như thường lệ. Tuy nhìn sát nhau, nhưng rời rạc và có các khúc dây chão, cột một đầu vào dưới đáy bè, còn phần trên chỉ cuốn tạm vào một trụ nhỏ trên bè. Cả hai đầu bè đều được cột như vậy.

 Trên đoạn sông dài trên 400 dặm (gần 200 cây số), cách khoảng 5 dặm (hai cây số) thì lại thấy một bè. Nên cảnh trên đây chỉ là cảnh thường nhật. Tuy vậy một cái khác mà quân Nguyên Mông không thấy: hai bên sông đầy các cây rơm kế xù, nhưng rơm được bó thật chặt, bằng một người ôm, còn củi thì chẳng thiếu.

Thứ tư, ngài trao vịệc phục kích đạo kỵ binh hộ tống đoàn chu sư cho Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật vùng Đông Triều, bên tả ngạn sông Bạch Đằng. Khúc sông chảy vào Bạch Đằng và gần bãi cọc. Chiêu Văn Vương sẽ đem hết ghe thuyền sang phia kia sông, nơi ta đã hoàn toàn kiểm soát, và phá cầu phá đi. Lúc kị binh địch rút lui thì cho quân đuổi theo sau phá các cầu còn lại. Sau đó, tiếp tục phục binh, phòng ngừa chúng quay lại.

Thứ năm, ngài sai con trai cả là Hưng Vũ vương Trần Quốc Nghiễn đem 6000 quân và một số tượng binh đến các ngã ba sông Đuống với sông Thái Bình. Rồi ngài sai con trai thứ hai là Minh Hiến vương Trần Quốc Uất đem 4000 quân, một số tượng binh đến các ngã ba sông Kinh Thầy với sông Kinh Môn. Cả hai đều đóng cừ và phục binh.

Ngài còn trao cho hai người hai cẩm nang, nói cứ theo đó mà làm.

Thứ sáu, Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư Trần Khánh Dư chỉ huy 10000 thủy binh vào các vùng chung quanh sông Bạch Đằng làm các việc cho tập trung các thuyền, xuồng lớn nhỏ. Tất các quân dân ở cách xa sông Bạch Đằng nửa ngày đường dùng tre, nứa và luồng khô kết bè. Nhưng lớp tre nứa bên trên cùng phải là loại gần khô. Những vùng cách sông gần hơn, được lệnh thu gom cỏ, rơm, rạ và củi khô. Rơm, rạ, cỏ khô, được cột chặt thành bó như trên.  Củi chỉ cần bó để di chuyển chứ không chặt lắm. Tất cả thứ này có thể được trộn thêm các thứ dẫn lửa và được gọi chung là vật liệu cháy. Dân quân, vùng gần hơn nữa, thì làm dây chão, ngắn dài đủ cỡ.

Để liên lạc tổng quát sẽ có đội thám mã:

Trong khi ấy thám mã của ta phải theo sát địch ở bên hữu ngạn. Khi đoàn chu sư vừa rời bến, ba thám mã lên ngựa chạy theo sông báo tin. Khi gặp sông chắn ngang mà có đủ thì giờ thì một trong bọn xuống đò ngang sang bên kia báo cho toán thám mã thứ hai...Nếu cấp bách thì họ sẽ có tín hiệu màu cờ báo cho bờ bên kia biết các diễn biến quan trọng. Trường hợp ban đêm, thì họ thông tin với nhau bằng đuốc.

Chính ngài điều khiển các tướng còn lại và đại quân trực tiếp đánh trận Bạch Đằng.

Dưới trướng ngài gồm các tướng chia các việc sau:

Thứ nhất: tướng Nguyễn Khoái chỉ huy 20000 thủy quân cánh thượng, phục kích thuyền trên các sông nhỏ mà thuyền quân Nguyên quá lớn không dùng được như: Ghềnh Dốc, Đồng Cốc, Phong Cốc, Gia Đước và Điền Công. Đạo quân này ra đánh giặc lúc giặc đi qua và theo cờ hiệu mà tiến lui.

Thứ hai Đỗ Hành và Yết Kiêu chỉ huy một đạo cánh hạ thủy binh gồm 15000 quân với các thuyền nhỏ, nhanh. [ Một sứ giả nhà Nguyên có mô tả thuyền của ta: “thuyền nhẹ và dài, ván thuyền rất mỏng, đuôi giống như cánh uyên ương, hai bên mạn thuyền cao hẳn lên. Mỗi chiếc có đến 30 người chèo, nhiều thì tới hàng trăm người. Thuyền đi nhanh như bay”.] Đạo này đóng dưới bãi cọc, khi thấy thuyền giặc đến, đạo này ra chặn đánh, rổi theo lệnh mà tiến lui.

Thứ ba: con trai thứ của ngài Hưng Nhượng vương Trần Quốc Tảng chỉ huy đạo bộ binh 30000 quân phục kích bên tả ngạn sông Bạch Đằng.

Thứ tư: con trai út của ngài là Hưng Trí vương Trần Quốc Hiện chỉ huy đạo bộ binh 30000 quân phục kích bên hữu ngạn sông Bạch Đằng.

Cả hai đạo quân thứ ba và tư lo việc đóng cọc trên sông Bạch Đằng và các chi lưu quanh đấy như sông Chanh, sông Tràng Kênh, chảy ra vùng Hạ Long- Quảng Ninh, dưới sự chỉ huy cùa ngài.

Đạo quân cuối cùng của ngài là 35000 bộ binh và tượng binh sẽ làm nhiệm vụ bảo bệ tổng hành dinh và hộ trợ nơi nào cần. Dã Tượng thì luôn luôn túc trực bên ngài hộ vệ.

Về việc đóng cọc thì trước tiên ngài nghiên cứu thời gian nước lên xuống. Trong tháng âm lịch nước lên xưống không như nhau, do ảnh hưởng mặt trăng. Ngày mồng một và ngày rằm nước ở vị trí cực đại và cực tiểu xa nhất, có nghĩa là nước lên cao nhất và xuống thấp nhất. Các ngày, mồng 5,6,7,8,9 và 10 con nước ương lên và xuống không cách xa bao nhiêu. Vì lý do ấy lúc thả cọc lần đầu nên chọn những ngày 28, 29,30, mồng 1, 2 và 3 hay những ngày  13,14 15, 16 và 17, lúc nước ròng đến cực tiểu. Lúc nước ở mức thấp nhất, sức cản ít đi nên cọc lao xuống mạnh hơn và chân cắm xuống bùn sâu hơn. Các ngày khác làm công việc hỗ trợ cũng được.

Chiều dài cọc sẽ tùy thuộc độ sâu của sông lúc nước ròng.

(Tôi chưa được dịp nghiên cứu độ sâu con sông này tùy theo con nước. Nhưng ngay chính tại cùng một điểm, độ sâu khi nước thấp nhất cũng còn tùy theo tháng. Hưng đạo Vương đã phục kích quân Nguyên trong tháng 3 là tháng nước ít nhất. Tôi giả sử sau khi nghiên cứu thì phát hiện nước thấp nhất là từ 2 đến 3 m.)

Dựa vào tin tình báo. thuyền địch dài từ 6 trượng ( 20 thước tây) đến 9 trượng (30 m), bề ngang 1 trượng, 1 bộ (5 m).

Theo sự tính toán của một quân sư, một con thuyền rất lớn dài gần như vậy, thì chiều cao từ đáy đến bề thuyền phải là 1 trượng, 1 bộ (5 m); gỗ đóng thuyền dày 4 hay 5 thốn (10 cm đến 12 cm) thì con thuyền này nặng khoảng 1000 đảm (1 đảm= 50kg, vậy con thuyền không nặng 50 tấn). Cộng thêm 100 lính trang bị, cùng lương thực nước uống khoảng 1000 đảm  (50 tấn) nữa. Lẽ dĩ nhiên, đồ vật của các hành dinh cũng phải trở trên các thuyền này. Con thuyền này sẽ nặng xấp xỉ 2000 đảm (100 tấn). Với sức nặng này, con thuyền sẽ chìm vào nước khoảng 1 bộ (trên 1 m, rưỡi). Các thuyền nhẹ hơn, phần chìm dưới nước khoảng 3 xích (1 m). Con thuyền an toàn vượt qua con sông sâu trên 1 bộ đến gần 2 bộ (2 đến 3 thước).

Bây giờ là cách làm cọc.

Với độ sâu trên 9 xích (3 m) trên, ngài cho chặt cây gỗ loại khá cứng, thân to như bắp vế là ít và chia làm 2 loại. Loại dài đường kính 6 đến 7 thốn (18 đến 25 cm), dài khoảng  trên 1 trượng, 1 bộ (5 m) đến 2 trượng (7 m).  Loại ngắn, bề các cọc dài trên 1 (4 m) phải chọn lim, dẻ, táu mà đường kính từ 7 đến 8 thốn (25 đến 30 cm). Cả hai loại, hai đầu đều được vát nhọn. Chọn cây suôn hay không đều được chặt các cành dài đi. Chỗ có mắt cây sẽ làm nơi cột tre hay đá như hình vẽ. Ở nơi nông hơn, thì cây thay đổi chiều dài cho phù hợp nhưng cách làm vẫn tương tự.

Lấy dây đan như lưới, ràng đá lớn theo hình dưới đây. (cũng có thể cột nhiều chùm  đá nhỏ thành một chùm lớn)

Khiêng cây xuống bè, để phần gốc cây thòi ra khỏi bè khoảng 3 xích (1 m) đến 1 bộ  (1m 6) và cách nhau  khoảng 6 xích ( 2m), tùy theo độ dài cây.

Khiêng đá xuống bè.

Cột 2 cục đá vừa ràng vào phần gốc, đối xứng nhau, rồi thả đá xuống nước.  Sau đó chống bè ra nơi ấn định, cắm sào giữ bè. Bè bây giờ là căn cứ để cắm cọc.

 

          Đợi đúng lúc nườc ròng gần sát, sức nước chảy đã thật yếu, các lính trên bè hất mạnh ở đầu A, làm cọc phóng nhanh xuống đáy sông vì có hai cục đá lớn. Đầu nhọn cắm sâu xuống bùn. Nên để cây cọc nghiênh về phía thượng nguồn làm tăng sức mạnh đâm vào thuyền địch quân.

Vì sức nặng của đá kiến đầu này rơi nhanh hơn và cắm sâu xuống bùn.

Dùng chày, vồ và sức nhún của người lên đoạn tre già cọc sẽ xuống sâu hơn. Để tránh việc các cọc nghiêng quá, mất tác dụng nên dựa cọc vào bè và làm thêm tre, luồng thành hình chân vạc để giữ cọc cân bằng.

Sau khi cọc đã được cắm, đem đá ràng cột gần trên ngọn cọc bởi các dây chão bền to, như hình trên để tạo thêm sức mạnh chống lại vận tốc thuyền, đồng thời cho thêm đá không ràng vào chân cọc. Các cọc cắm có phần trên cao hơn so với mặt nước lúc ròng từ 1 xích (1/3 m) tới gần 6 xích (2 m). Các cọc sẽ có độ nghiêng với đáy sông khoảng từ 45^o độ đến 70^o. Trên khúc sông này sẽ có cả ngàn cọc xếp thành nhiều hàng; cọc dài nghiêng cách nhau khoảng 4 thước rưỡi đến 5 thước; Chen chính giữa các cọc này là các cọc ngắn được cắm thẳng đứng. Mỗi hàng cũng cách nhau từ 7 đến 10 thước.

Trận thế, các cọc sẽ được đóng nhiều thành hàng ngang, so le nhau. Trên khúc sông này sẽ có cả ngàn cọc; cọc dài nghiêng, cách nhau khoảng 4 thước rưỡi đến 5 thước. Chen chính giữa các cọc này là các cọc ngắn được cắm thẳng đứng. Mỗi hàng cách nhau từ 7 đến 8 thước.

Trận thế các cọc

Cọc dài và ngắn đóng so le nhau

 

Khi viết xong bài, tôi thấy một đoạn trên Wikipedia viết về bãi cọc như sau:

 Bãi cọc Bạch Đằng là các bãi cọc trên sông Bạch Đằng được sử dụng làm trận địa chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt, do Ngô Quyền khởi xướng vào năm 938 trong trận đại phá quân Nam Hán. Hiện nay có hai bãi cọc được phát hiện:

Một bãi cọc nằm trong một đầm nước giáp đê sông Chanh, thuộc Yên Giang, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh. Bãi cọc này được phát hiện vào năm 1953 khi người dân trong vùng đào đất đắp đê. Bãi hiện còn hàng trăm cọc, một số cọc được cắm thẳng đứng, đa số cọc nằm chếch theo hướng đông 15°, cắm theo hình chữ "chi" (之). Cọc phần lớn bằng gỗ lim, gỗ táu, đầu dưới vát nhọn, đầu trên đã bị gãy. Độ dài trung bình các cọc từ 2 m đến 2,8 m; có cọc dài tới 3,2 m. Phần cọc được vát nhọn dài từ 0,8 m đến 1 m. Đầu phía trên của cọc nằm dưới mặt đất khoảng 0,5 m đến trên 1,5 m. Toàn bộ bãi cọc đã được xây kè bảo vệ với diện tích 220 m2, trong đó có 42 cọc ở nguyên trạng khi phát hiện, sâu dưới bùn hơn 2 m, nhô cao từ 0,2 đến 2 m. Mật độ cọc ở nửa bãi phía nam là một cây mỗi 0,9 đến 1,2 m, nửa bãi phía bắc có một cây mỗi 1,5 đến 2,2 m.

Một bãi cọc phát hiện năm 2005 tại cánh đồng Vạn Muối (thuộc Nam Hòa, thị xã Quảng Yên, Quảng Ninh), với hàng chục cây cọc trên một khu vực rộng 100 m, dài 300 m. Theo các nhà khoa học, người xưa đã dùng loại cọc đường kính 7 – 10 cm, to nhất là 20 – 22 cm, có cọc dài trên 2 m được cắm theo nhiều thế rất hiểm, thường xiên 45° theo một hướng.

 

Khác Biệt Giữa Stroke Và Heart Attack

Hôm nay, một người bạn gữi tôi một email về y học của một bác sĩ liên quan đến sức khỏe của chúng ta. Tôi thấy để tài rất bổ ích, nên xin đăng lên để chúng ta cùng tìm hiểu và phòng ngừa cho tương lại.

Chúc độc giả bình yên.

VHKT

 

Stroke tiếng Việt gọi là Ðột Quỵ hoặc Tai Biến Mạch Máu Não, còn Heart Attack là Cơn Ðau Tim. Hai bệnh có một số điểm giống và khác nhau đôi khi cũng khó mà phân biệt.

 -Cả hai đều gây ra do sự gián đoạn cung cấp máu cho mỗi bộ phận là não và tim.

-Cả hai đều cần được cấp cứu tức thì vì hậu quả của bệnh tùy thuộc vào điều trị sớm hay muộn.

-Triệu chứng của hai bệnh đều khác nhau.

 Nhận diện và nhớ được sự khác biệt về dấu hiệu báo động sự xuất hiện giữa hai bệnh đôi khi cũng gây bối rối cho nhiều người. Xin cùng tìm hiểu về hai bệnh này.

 Trước hết, xin nhấn mạnh là các tế bào trong cơ thể hoạt động được đều nhờ chất dinh dưỡng và dưỡng khí do dòng máu cung cấp. Gián đoạn sự cung cấp này sẽ đưa tới rối loạn chức năng cho bộ phận đó rồi cho toàn cơ thể.

 Não bộ và tim là hai bộ phận chủ chốt của cơ thể và rất nhạy cảm với sự thiếu cung cấp nguồn nhiên liệu để hoạt động, dù sự gián đoạn chỉ trong vài phút đồng hồ.

Stroke là gì?

Stroke là một cơn yếu ớt bất chợt ở một phía của cơ thể gây ra do sự gián đoạn lưu hành máu tới một phần nào đó của não.

Ngưng cung cấp máu có thể là do ở trên não có một cục máu làm tắc nghẽn (85%) hoặc do một mạch máu bị đứt rách.

Không có máu, tế bào não chết liền nếu không được cấp cứu.

Mỗi phút không điều trị đưa tới hủy hoại cho 1.9 triệu tế bào não, 7.5 miles sợi thần kinh và 14 tỷ điểm giao liên kết hợp thần kinh.

Báo cáo y học của American Heart diễn tả sự tổn thương tế bào não khi không được điều trị với sự hóa già của cơ quan này như sau:

 

Cứ một giây không điều trị não già đi gần 8 giờ, mỗi phút không điều trị, não già gần 3 tuần lễ, chậm điều trị 1 giờ, não già đi 3.6 năm và nếu không chữa, não già đi 36 năm. Mà não đã hóa già hết hoạt động thì hậu quả tai hại sẽ vô lường, vĩnh viễn.

Coi vậy thì cấp cứu điều trị Stroke quan hệ như thế nào.

Cho tới nay, đột quỵ được coi là đệ tam sát thủ đối với con người, sau bệnh tim và ung thư và là đệ nhất nguyên nhân gây ra tàn phế cơ thể, đệ nhị hung thủ gây tàn phế thần kinh, sau bệnh Alzheimer.

Bên Hoa Kỳ, hàng năm có tới trên dưới 700,000 người bị stroke với gần 200,000 tử vong.

Sống sót thì cứ một trong sáu người cần chăm sóc tại các cơ sở lâu dài; ba trong bốn người giảm khả năng làm việc.

Kinh hoàng như vậy mà dường như nhiều người vẫn chưa biết rõ về bệnh cũng như chưa chịu áp dụng các phương thức phòng ngừa để bệnh không đến với mình.

Những dấu hiệu báo trước

 Dấu hiệu tùy thuộc nguyên nhân gây tai biến, vùng não và số lượng tế bào bị tổn thương. Ðiểm đặc biệt của dấu hiệu báo động là một số những “Ðột Nhiên.”

-Ðột nhiên thấy yếu một bên cơ thể như mặt, tay hoặc chân là dấu hiệu sớm nhất và thông thường nhất; rồi:

-Ðột nhiên thấy tê dại trên mặt, cánh tay hoặc chân ở một nửa thân người.

-Ðột nhiên thấy bối rối, nói lơ lớ khó khăn hoặc không hiểu người khác nói gì.

-Ðột nhiên có khó khăn nhìn bằng một hoặc cả hai con mắt.

-Ðột nhiên chóng mặt, đi đứng không vững, mất thăng bằng.

-Ðột nhiên thấy nhức đầu như búa bổ mà không rõ nguyên nhân.

 Không phải tất cả các dấu hiệu này đều xảy ra trong mỗi tai biến. Nhưng nếu thấy một vài trong những dấu hiệu đó là phải kêu cấp cứu, tới nhà thương ngay. Ðây là trường hợp khẩn cấp, trễ phút nào nguy hiểm gia tăng với phút đó.

Y giới đưa ra trắc nghiệm gọi tắt là FAST để sớm phát hiện stroke:

F = Face: yêu cầu họ cười, coi xem một bên mặt có méo, môi xệ.

A = Arm: yêu cầu giơ 2 tay lên cao, coi xem một tay có yếu xụi thõng xuống.

S = Speech: yêu cầu nhắc lại một câu nói, coi xem giọng nói có ngọng lớ, nhắc lại có đúng

T = Time có nghĩa thời gian điều trị là quan trọng, cần hành động kêu 911 cấp cứu ngay.

 

Hải quân thế giới sau thế chiến II (tt)

B-    STOBAR

Đây là cách Short take-off but arrested recovery được gọi tắt là  STOBAR

Vì chi phí nặng nề ấy, nước Anh đã lại phát minh ra cách thứ 2 gọi là ski jump. Loại này lấy tên từ môn thể thao mùa đông. Trong môn này một lực sĩ đứng trên cặp ski, trượt từ một đỉnh dốc xuống, khi gần đến cuối dốc xuống ấy thì có một phần dốc ngược lên làm lực sĩ bay lên không vì trớn sẵn có.

Phương cách của môn thể thao nùa đông Ski Jump

Hải quân Hoàng Gia Anh cũng áp dụng phương pháp này để phóng phi cơ lên từ một hàng không mẫu  hạm. Phi cơ phài rồ máy phóng tới trước, rồi vượt lên một dốc cong. Dốc này, giúp gió từ phía trước đập mạnh hơn vào cánh, do đó sức nâng phi cơ mạnh hơn. Nhờ vậy phi cơ cất cánh trên phi đạo ngắn mà không có máy phóng catapult. Tuy nhiên, cách bắt phi cơ lúc đáp vẫn không khác gì loại trên, có nghĩa là vẫn dùng một sợi dây cáp giăng ngang sân bay.

Một Harrier Ski-jump từ HMS Invincible

Với cách thiết kế này, hải quân tiết kiệm được nhiều tiền hơn cách CATOBAR nói trên. Tuy nhiên, trọng lương của phi cơ phóng phải nhẹ hơn; điều này có nghĩa là phi cơ mang ít nhien liệu hơn cũng như ít vũ khí hơn. Với các khuyết điểm ấy có ích hay có lợi trong chiến tranh? Vì ít tốn tiền thì có thể làm nhiều con tàu hơn. Nhưng ít nhiên liệu thì bay không xa lắm làm tầm hoạt động ngắn. Vũ khí không nhiều thì khó lòng đem bọm nặng tấn công địch. Vậy HKMH loại này có khả năng phòng thủ nhiều hơn tấn công.

Hải quân Hoàng Gia Anh cũng áp dụng phương pháp này để phóng phi cơ lên từ một hàng không mẫu  hạm. Phi cơ phài rồ máy phóng tới trước, rồi vượt lên một dốc cong.

Dốc này, giúp gió từ phía trước đập mạnh hơn vào cánh, do đó sức nâng phi cơ mạnh hơn.

HMS Invincible

Sau thập niên 60s, Anh hủy bỏ chương trình HKMH CVA-01, nên cho ra đời lớp Invincible gồm ba chiếc: HMS Invincible, HMS Illustrious và HMS Ark Royal. Lớp HKMH này được thiết kế theo kiểu ski jump để chở phi cơ tấn công Sea Harrier aircraft và trực thăng Sea King HAS.1, lên xuống với phi đạo thật ngắn. Đến nay, hai chiếc đã cho nghỉ hưu, sau khi chiếc phi cơ Harrier cho về hưu năm 2006. Chỉ còn chiếc Illustrious là đang hoạt động nhưng chỉ chở trực thăng.

Sea Harrier aircraft

Hai nước áp dụng HKMH đầu tiên trên thế giới Anh, Nhật thì nay không còn chiếc nào hoạt động. Tuy nhiên, theo đà chạy đua vũ trang hiện nay, cả hai cũng đang có các kế hoạch phát triển con tàu này. Lẽ dĩ nhiên Nhật là nước chú ý nhiều hơn ai cả vỉ tình trạng căng thẳng với TQ mà các đảo lại xa đối với đất liền.

Hiện nay, ba nước Nga, Ấn Độ và Trung Quốc đang áp dụng HKMH kiểu ski jump. Điều này chẳng có gì ngạc nhiên tại sao 3 nước lại cùng một kiểu thiết kế. Nga là nước sản xuất kiểu này còn hai nước kia mua lại từ Nga.

HKMH Kusnzov (Nga)

Đối với Liên Xô và sau này là Nga thì trong cả hai thế chiến họ chỉ đánh bộ nhiều nên không có chiến hạm lớn huống hồ là KHMH. Sau thế giới chiến tranh II, là thời chiến tranh lạnh mà Nga là nước dẫn đầu khối CS, nên họ đã bắt đầu chế tạo các con tàu chở được máy bay.

Năm 1967, Liên Xô cho ra lớp Moskva (Mạc Tư Khoa), nhưng đây là một khu trục hạm có thể chở Phi cơ trực thăng. Tiếp theo năm 1969, họ cho ra đời lớp Leningrad, nhưng cũng tương tự như lớp trứơc. Đến năm 1975. Liên Xô cho ra lớp Kiev và chiếc Kusnzov mà ta đã thấy trên. Đây là chiếc lớn nhất của họ nhưng so với thời này thì chỉ là hạng trung bình, với lượng rẽ nước 45000 tấn, dài 273 m, vận tốc 59 km/h và chứa được 30 phi cơ vừa chiến đấu lẫn trực thăng.

Hồng-thủy hồ

Từ xưa đến nay, ta thấy văn sĩ, thi sĩ thườug tả một hồ nước, một giòng sông… xanh biếc. Vậy nước có mầu gì? Thật ra bản chất nước H₂O thì trong vắt chẳng có mầu gì cả. Bạn nhìn vào một hồ nước trong nhà, một chum hay lu nước thì thấy nó trong vắt. Nước có mầu xanh là vì nó phản chiếu ánh sáng bầu trời. Nếu nước biển gần bờ thì có màu xanh gần như pha chút xanh lá cây vì phản chiếu cây cối gần bờ. Nhiều hồ nước thiên nhiên có mầu xanh không như màu nước biển mà có chút màu lơ đó là vì nước chứa nhiều phân tử của đá vôi.

Bản thân tôi tôi chưa thấy ai viết môt hồ nước hồng tươi, hay một con lạch đỏ thẫm. Họa huần chăng là môt văn sĩ, thi sĩ tả cảnh mặt nước phản ảnh ánh sáng lúc bình minh hay hoàng hôn. Sự thực trên thế giới này có nhiều hồ nước hồng hay đỏ. Tuy nhiên, các hồ ao này quá ít, nên trong chúng ta chẳng mấy người được nhìn thấy. Hiên tượng nước hồng là do vi khuẩn Dunaliella salina, nằm trong các hạt tinh thể muối nhỏ tạo nên. Quốc gia có nhiều ao hồ mầu hồng nhất là Úc và đặc biệt phía Tây gần Perth.

Dưới đây là một vài hồ nước hồng hay hồng thủy hồ

1-      Salina de Torrevieja, thuộc nước Tây Ban Nha (Spain). Hồ này nằm ở đông nam quốc gia này và cạnh vùng Địa Trung Hải.

 Salina de Torrevieja

1-       Hồ Dusty Rose, British Columbia- Canada. Đây là tiểu bang cực tây của Canada, ngay bên trên thành phố Seattle của Mỹ.

 

 

2-      Koyashskoe Lake, Ukraine

 

 

3-      Lake Retba, Senegal. Nước này là một quốc gia nhỏ ở phía tây của Phi Châu, và Tây Nam sa mạc Sahara. Hồ này nằm sát bờ biển Atlantic, chỉ ngăn cách nhau bởi một giải cát hẹp. Màu hồng làm cho hồ còn được gọi Lac Rose theo thiếng Pháp. Muối của hồ kà một sản phẩm hữu dụng cho ngư dân của quốc gia này, cụng như các quốc gia lân cận. Họ dùng muối để ướp cá lưu trữ lâu ngày. Nhưng các người lấy muối này chỉ có thể làm việc 7 giờ trong ngày để tránh việc nước muối làm hại da của họ.

 

 

4-      Red Velddrif Salt Pans, South Africa.

 

5-      Redwood City Salt Ponds, San Francisco, USA. Thành phố này nằm cách San Francisco khoảng 30 km về phía đông nam và trên vịnh Northern California bay.

6-      - Saltpond-San Francisco.

.

7-      Australia

a-      Hutt Lagoon, Port Gregory, Western AustraliaHồ này ở Tây Úc gần thành phố Perth. Hồ rộng tới 181 km2. Hồ này gần Ấn Độ Dương, chỉ găn bởi một bãi cáct và có mức nước thấp hơn mực nước biển.  Nước hồ được cung cấp bởi nước biển do sự thẩm thấu và do các trân mưa mùa.

b-      Lake Hillier

 

 

Vị Trí đảo Middle

Lake Hillier, Western Australia là một hồ có bề dài nhất là 600 m và chỗ rộng nhất là 250m. Một đặc điểm là hồ này nằm trên một hòn đảo ở Tây Nam úc đại Lợi, gọi lả đảo Middle thuộc quần đảo Recherche. Bản thân hòn đào chỉ dài 6 km rưỡi và cách bờ chừng 9 km.

 

 

July 4-2011 Du Kí-bài 10

Salt Lake City:

Sáng hôm sau, chúng tôi đi tham quan thành phố này. Nhiều nơi thấy tượng chim hải âu. Sở dĩ dân đây tuyên dương chim này là có lý do. Khi các người theo đạo Mormon mới lập nghiệp một thời gian, thì một năm nọ bỗng đâu một đàn châu chấu bay đến rợi trời, phá hoại hoa mầu. Dân chúng không tài nào trừ nổi. Họ bèn xúm nhau cầu kinh. Ngày hôm sau, bỗng nhiên một đàn hải âu cả ngàn con bay lại và ăn thịt hết đàn châu chấu.

Tượng chim hải âu

Một điều mà người ta quên ghi lại là khi đàn hải âu ăn hết châu chấu thì chúng sẽ ị đầy thành phố làm người dân phải quét dọn mấy ngày mới sạch. Nhưng phân chim thu lại đem ra bón phân hoa mầu là một lợi điểm để cây cối tốt tươi.

điện hành chính của tiểu bang

Chúng tôi được đưa tới điện hành chính của tiểu bang nằm ở trung tâm thành phố. Lẽ dĩ nhiên cũng như các điện hành chính các tiểu bang khác, chung quanh có nhiều tượng, hồ nước phun đẹp mắt để tài tử giai nhân chụp hình lưu miện. Thiên hạ đua nhau chụp hình, chỉ riêng tôi là chụp cho tài tử giai nhân, chứ bản thân chẳng có tấm nào vì không được coi là tài tử và lẽ dĩ nhiên không thể coi là giai nhân.

 

Sau điện hành chính của tiểu bang

 

Vào bên trong điện, cũng thấy nhiều bảng ghi lịch sử tiểu bang cùng nhiều tượng. Khi thấy tượng ông Brigham Young, người có 7 bà vợ, thì tôi nói mấy người khác chụp cho tôi một tấm đứng cạnh ông này lấy hên. Khi chụp xong thì bị bà xã cho một cái nhéo tai, hai cái đá đít đau quá! Hên chưa thấy mà đã gặp sui.

Hình chụp khu tòa thị chính

Sau đó, chúng tôi ghé Temple Square, nơi nhà thờ chính và là trung tâm đạo Mormon để tham quan cho biết lịch sử khu này. Ngôi giáo đường này phải xây 40 năm mới xong. Nơi đây được chọn làm nơi thu hút du khách, nên họ giữ ghìn thật sạch sẽ khang trang và có nhiều vườn bông.

Hình chụp khu Temple Square

Xe lại đưa chúng tôi ghé thăm hồ kín lớn thứ tư trên thế giới: Salt Lake. Hồ kín là hồ mà nước không thông ra biển. Salt Lake rộng 1700 sq mi hay 8500 km². Chiều dài hồ khoảng 121 km và chiều rộng 56 km. Nếu lấy bốn tỉnh Vĩnh Long 1487 km² , Trà Vinh 2369 km² , Bến Tre 2247 km² và Tiền Giang 2339 km²  đem cộng lại thì được 8442 km². Vậy bỏ 4 tỉnh vào hồ thì lọt thỏm.

Hồ này là hồ nước mặn và do các sông sông Jordan, sông Weber và sông Bear tạo nên. Các sông trên hàng năm đổ vào đây 1 triệu, 1 tấn muối kim loại cộng thêm muối thiên nhiên nên độ mặn gấp 5 lần muối biển. Hàng năm người ta lấy ra khoảng 2 triệu 5 tấn muối ăn cùng các muối kim loại từ hồ. Như vậy, hồ không có cá nhưng đặc biệt một loài tôm sống được nơi đây. Loại tôm này là một thực phẩm khá đắt tiền với giá $35.00 một Lb khoảng 75.00 đô la một ký. Một số loài chim cao cẳng lội nước cũng sống ở ven hồ này. Ngoài ra các loại le le, vịt trời cũng nhờ sụ quá mặn  của nước mà làm nơi sinh hoạt. Vì nhiều muối khoáng mà tỷ trọng của hồ cao làm người ta khó mà tự tử bằng cách nhảy xuống hồ. Nước sẽ làm người nổi lên dễ dàng.

Hình chụp một nhà máy hóa chat

Hình chụp khu Great Salt Lake

Ngòai muối ăn, nước hồ này còn là một nơi lấy một số khoáng chất như potassium sulfate, dùng cho kỹ nghệ phân bón. Chất Magnesium chloride cũng tìm thấy rất nhiều nơi dây. Chất này rất hữu dụng trong kỹ nghệ hóa học để điều kiển các tiến tình sản xuất. Nguyên phía nam hồ, nơi chúng tôi đứng sản xuất tới 14% tổng lượng Magnesium chloride của toàn thế giới, đứng hàng đầu thế giới. Khi tuyết đổ xuống một đường phố quá nhiều, đóng băng mặt đường, xe cộ không lưu thông được. Người ta phải dùng muối Magnesium chloride để nước đá tan.

Khi chúng tôi tới nơi, tương đối còn sớm, chẳng thấy mấy du khách nơi đây ngoài nhóm chúng tôi. Quanh hồ có nhiều mạng nhện ở các góc kẹt mà đầy xác một loại sinh vật nhỏ li ti, nhìn như các con mòng. Theo người hướng dẫn, ban đêm ra đây quơ tay một cái vào không khí thì có một nhúm con vật này.

Địa điểm cuối cùng của bang mà chúng tôi xem là mỏ đồng đỏ lộ thiên lớn nhất thế giới. Đó là mỏ Bingham Canyon Mine, hay còn được biết dưới tên Kennecott Copper Mine. Mỏ này cũng nằm gần thành phố và hồ Salt Lake. Đồng đỏ đã được khai thác từ năm 1906 và rất nhộn nhịp trong các thời chiến. Người ta dùng đồng này làm đầu đạn. Cho đến nay, các công nhân đã nên tạo ra một một miệng rộng 2.5 miles (4 km), sâu tới 0.75 miles (1,2 km). Mỏ này không những là mỏ lộ thiên lớn nhất mà còn là vật nhân tạo lớn nhất thế giới. Từ mặt trăng người ta thấy được hai vật nhân tạo là đây và Vạn Lý Trường Thành của TQ.

Hình chụp khu Kennetcott Copper Mine

Du khách đến xem mỏ đồng sâu thẳm bên một hàng rào bảo vệ an toàn. Trên con đường gần chúng tôi có các xe màu vàng đang di chuyển. Các xe này cao như tòa nhà, nguyên cái bánh xe đường kính khoảng 3 m. Đứng từ đây thấy các xe chuyên chở quặng lên xuống như mắc cửi. Xe gần chúng tôi nhìn to lớn, nhưng khi bò theo các con đường hình xoắn ốc xuống đến dưới nhìn như con kiến.

Trong hình chụp, các bạn thấy các bực thang đó là con đường cho xe chạy xuống đáy mỏ.

Hình chụp chiếc bánh xe

Cái bánh xe xem ra khá nặng, tôi vận vận công nhấc nó lên đó. Các bạn có biết cái bánh xe đó bao nhiêu tiền một cái không: $1000.00? 10000.00? 20000.00? Không đâu nó chỉ có $200000.00 đô thôi. Vậy nếu ai khoe mình đi Mercedes, Lexus… hãy…hãy quên đi nhe. Một cái lốp xe ấy mua được mấy cái xe của bạn. Vậy ta bán nhà đi mua cái lốp xe, rồi hàng ngày mang đi khoe thì có lý hơn.

Sau này nếu bạn ngồi nghe mấy người hay nổ xề xe mà nghe một người nói: “Tôi đi chiếc BMW”; người khác nói : “Tôi lái chiếc Lexus.”; người thứ ba hãnh diện: “Còn tôi lái chiếc Mercedes.”; Ông thứ tư trả lời: “Xe tôi lái là chiếc GM, mỗi lần thay lốp gần 1 triệu.” thì các bạn đừng ngạc nhiên.

Chúng tôi rời đây về Nevada để nghỉ đêm tại Las Vegas.